De apostrof heeft het moeilijk. Het bijzondere leesteken (een hoge komma) is relatief onbekend en wordt vaak verkeerd gebruikt. Daarbij heeft de apostrof ook te lijden onder de verdergaande digitalisering. Dit alles raakt mij persoonlijk, want er zit een apostrof in mijn achternaam: ’t Lam. Een apostrof is een teken dat aangeeft dat er letters zijn weggehaald. Mijn voorouders heetten waarschijnlijk Het Lam en dat is in de loop van de tijd ’t Lam geworden.

’t Lam, T Lam, tLam, t’Lam

Omdat tegenwoordig veel zaken online geregeld moeten worden (financiën, bestellingen, aanvragen, reserveringen) moet ik mijn naam regelmatig in voorgeprogrammeerde vakjes invullen. Bij het voorvoegsel ‘t krijg ik vaak een foutmelding. Soms wordt de kleine t niet geaccepteerd, maar meestal is de apostrof het probleem. Het helpt dan om de apostrof weg te laten, maar dat voelt weer niet prettig. Ik heet immers niet Peter tLam of Peter T Lam, maar Peter ’t Lam. Het lukt simpelweg niet om mijn naam correct op bankpassen of vliegtickets te krijgen. Ook bij mijn registratie als klant of besteller gaat het vaak mis.

De erfenis van mijn vader

Misschien heeft mijn vader 80 jaar geleden die problemen met de apostrof en kleine t in onze achternaam al voorzien. Hij was niet blij met zijn achternaam en noemde zich vanaf zijn jeugdjaren steevast Lam in plaats van ’t Lam. Hij vond die ’t niet mooi en wellicht ook onhandig. In navolging van zijn keuze werd bij ons thuis vroeger altijd de achternaam Lam gebruikt. Als kind wist ik niet beter. Er stond Lam op de voordeur, op de post in de brievenbus, op mijn zwemabonnement en op mijn schoolschriftjes. Overal stonden we bekend als de familie Lam. Pas toen we een paar jaar na het overlijden van mijn vader van Dieren naar Zeist verhuisden ben ik als 15-jarige bewust mijn officiële achternaam gaan gebruiken: ’t Lam. Gewoon omdat het mijn echte naam is en omdat ik ’t Lam mooier vind dan alleen Lam.

Onbekend maakt niet herkend

Vanwege mijn achternaam pleit ik er graag voor om de apostrof in ere te houden. Ik wil niet zo ver gaan als in Engeland, waar een officieel apostrof-genootschap bestaat[1]. Wel zou ik het fijn vinden als de apostrof ook in digitale tijden goed wordt herkend en toegepast. Het overkomt me namelijk de laatste jaren steeds vaker dat ik op onbegrip stuit, vooral als ik telefonisch contact heb met een medewerker van een organisatie die mijn naam wil weten. Zo’n conversatie gaat ongeveer als volgt:

Medewerker: Wat is uw achternaam?

Ik: ’t Lam.

Medewerker: Huh, wat zegt u?

Ik: Mijn achternaam is ’t Lam:

Medewerker: Hoe spel je dat?

Ik: Eerst een apostrof dan een kleine t en dan Lam.

Medewerker: Wat zegt u nu? Apos-dinges?

Ik: Ja, apostrof. Dat is een leesteken.

Medewerker: Oh, maar die zit niet op mijn toetsenbord.

Ik: Hoge komma, anders?

Medewerker: Ja, die heb ik wel!

Mijn kinderen hebben ook met apostrof-perikelen te maken. Zo vertelde mijn dochter dat zij weleens Het Lam of Hutlam wordt genoemd. Ook had ze een keer iemand aan de telefoon die (na een vergelijkbare conversatie als hierboven) vroeg hoe je apostrof moest spellen omdat hij dacht dat apostrof haar achternaam was. Mijn schoondochter, die als chirurg in een ziekenhuis werkt, ontving een keer een brief uit een ander ziekenhuis geadresseerd aan Dr. Utlam. Haar collega’s hebben haar toen deze bijzondere koffiemok gegeven.

Nu zou ik het me makkelijk kunnen maken door me weer, net als in mijn jonge jaren, Lam te laten noemen, maar dat wil ik niet. Daarvoor ben ik te veel gehecht aan mijn echte naam en aan de apostrof. En ik vind het stiekem wel leuk dat ik niet in alle digitale hokjes pas.

 

Meer weten over de apostrof: https://onzetaal.nl/taalloket/thematisch-taaladvies/apostrof

[1] https://www.apostrophe.org.uk/

 

Vandaag is het Nationale Gedichtendag, traditiegetrouw de aftrap van de Poëzieweek. Het thema van deze week is dit keer ‘metamorfose’. Het is een rijk thema dat al in de klassieke oudheid populair was. Zo presenteert Ovidius in zijn bekende boek Metamorphosen talloze mythologische verhalen over goden en mensen die van identiteit en vorm veranderen. Maar er zijn ook recentere voorbeelden: de Métamorphose de Narcisse van Salvador Dali, het bekende kunstwerk Metamorphosis van de graficus M.C. Escher, of de song Changes van David Bowie. Niets blijft, alles is aan verandering onderhevig. Een eindeloos onderwerp voor dichters, schilders en zangers. Toevallig is er nu ook ook een tentoonstelling in het Rijksmuseum Amsterdam over dit thema:  Metamorfosen. Ovidius en de kunsten.

Ik vind het als poëzieliefhebber mooi (en terecht) dat er ieder jaar speciale aandacht aan gedichten wordt besteed. In deze tijd waarin veel mensen het lastig vinden om zich langer te concentreren of om dikke boeken te lezen, vormen gedichten een toegankelijk en compact genre binnen de literatuur. Als lezer kun al aan de hand van een paar regels kennismaken met gedachten en ervaringen van anderen.

Ellen Deckwitz, de onvermoeibare poëzie-promotor in ons land, heeft dit keer de eer gekregen om het Poëziegeschenk te schrijven. Volkomen terecht! Als je deze week voor minimaal 12,50 euro poëzie koopt in de boekwinkel, krijgt je haar gedichtenbundel cadeau.

In het kader van de Poëzieweek deel ik op deze plek graag drie gedichten:

Eerste metamorfose van Ellen Deckwitz, uit het Poëziegeschenk van 2026

Niets tweemaal, van de Poolse dichteres Wislawa Szymborska, een mooi gedicht dat aansluit op het Metamorfose-thema van de Poëzieweek. Szymborska won in 1996 de Nobelprijs voor de Literatuur.

Gedesoriënteerd van mijzelf. Hoewel ik natuurlijk qua ervaring en kunde helemaal niet in dit rijtje thuishoor ben ik toch maar zo vrij om een van mijn poëzie-probeersels hieronder te delen.

Eerste metamorfose (Ellen Deckwitz)

Op een dag werd je verliefd. Je vel dwong je
op een strooptocht naar troost,

een ander om als een branddeken
over je heen te trekken.

Hormonenroedels raasden door haarvaten
werden sledehonden in een sneeuwstorm,

de ander liet eeuwenoude kuren
in je ontwaken, je eiste blaren

op je heupen, wilde een navel
vol laten lopen met jouw zweet.

Je zenuwen werden een woud aan toortsen
en in de verte schemerde nog ergens een citaat

uit het Hooglied, dat hartstocht beklemmend is
als het rijk van de doden

maar er was alleen nog maar de ander.
Je botten die nieuwe botten wilden maken,

op een dag werd je verliefd. Het was magisch
en fantastisch, en ik bleef achter.

Niets tweemaal (Wislawa Szymborska)

Niets gebeurt tweemaal en niets
zal tweemaal gebeuren. Geboren

zonder kundigheden, sterven we
dus als onervaren senioren.

Ook al zijn we nog zo hardleers
op de grote school van ’t leven,
geen winter, geen zomer wordt ons
nog een keertje opgegeven.

Niet één dag keert ooit terug,
twee nachten zijn nooit identiek,
geen kus is als een andere,
elke oogopslag is weer uniek.

Gisteren noemde iemand plots
in mijn bijzijn luid jouw naam
– het leek alsof een rode roos
naar binnen woei door het raam.

Nu we samen zijn vandaag,
haal ik mijn blik van je gezicht.
Een roos? Hoe ziet een roos eruit?
Is dat een bloem? Een steen wellicht?

Onzalig uur, onnodige vrees,
waarom bemoei jij je ermee?
Je bent – je moet voorbijgaan.
Je gaat voorbij – en alles is oké.

Lachend en elkaar omhelzend
verzoenen we ons met elkaar,
ook al zijn we zo verschillend
als twee druppels zuiver water.

(vertaling: Gerard Rasch)

 

Gedesoriënteerd (Peter ’t Lam)

In het nachtkastje op mijn hotelkamer in Yogyakarta

geen exemplaar van het Nieuwe Testament.

Wel een groene sticker

in de vorm van een pijl.

Qiblat, lees ik,

het kompas dat moslims moet helpen

om de goede kant te kiezen.

Daar is dus het Oosten, denk ik aanvankelijk,

maar ik blijk gedesoriënteerd.

Voor de mensen hier ligt Mekka in het Westen

 

Ik sluit af met een paar tips voor mensen die graag gedichten lezen of juist wat op weg geholpen willen worden:

Je kunt elke werkdag gratis een gedicht in je mailbox ontvangen via deze link: https://high5.nl/minimalist/?l=laurensjzcoster

Het tijdschrift Het Liegend Konijn verschijnt twee keer per jaar en bevat tientallen recente gedichten van Nederlandse en Vlaamse dichters: https://hetliegendkonijn.be/

De stichting Plint brengt allerlei boeken en producten op de markt waarin poëzie en beeldende kunst samenkomen: https://www.plint.nl/

Ellen Deckwitz heeft meerdere boeken geschreven waarin zij op toegankelijke wijze gedichten introduceert en bespreekt. Zeer de moeite waard!

In mijn serie blogs over mijn (niet meer zo) nieuwe woonplaats Zeist dit keer een verhaal over een typisch Zeister fenomeen: de Hernhutter ster.

 

Toen mijn vrouw en ik ruim zes jaar geleden in Zeist kwamen wonen kregen we van een vriendin die hier al heel lang woont een mooi cadeau: een Hernhutter ster. Voor ons was dit iets totaal onbekends, maar zij vertelde ons dat dit echt bij Zeist hoort. Een maand later, eind november/begin december begrepen we haar pas goed. Overal in Zeist verschenen deze sterren achter de ramen van de huizen, in allerlei uitvoeringen: klein, groot, rood-wit, geel, blauw, wit. Ook wij hingen onze ster op. We voelden ons meteen een beetje ingeburgerd in Zeist. Ook nu, in de aanloop naar Kerst, zie je in heel veel huizen de Hernhutter sterren hangen. Als mensen mij vragen: wat is nu echt iets typerends van Zeist, dan zeg ik: de Hernhutter sterren.

 

Als Zeistenaar weet ik inmiddels wel iets van over de herkomst van de Hernhutters, maar ik wilde ook wel eens weten wat de geschiedenis van deze sterren is. Daar blijkt een bijzonder verhaal aan vast te zitten.

 

 

Beknopte geschiedenis van de Hernhutters

De Hernhutters, oorspronkelijk afkomstig uit Bohemen (Tsjechië), vormen een eeuwenoude protestantse gemeenschap onder de naam Evangelische Broedergemeente (EBG). De eerste leden van deze Broedergemeente waren geïnspireerd door de 15^e eeuwse kerkhervormer Jan Hus. Hun gemeenschap leidde lange tijd een marginaal bestaan en de leden werden vaak vervolgd vanwege hun afwijkende geloofsleer. Niet alleen door de Rooms-Katholieke kerk, maar ook door ‘concurrerende’ protestantse gemeenschappen. In 1722 bood de Duitse Graaf von Zinzendorf de Broedergemeente een veilige plek op zijn landgoed om te leven en hun geloof uit te oefenen. Hij noemde die plek Herrnhut, wat zoveel betekent als ‘onder de hoede van de Heer’. Vanaf dat moment werden de leden van de Broedergemeente ook Hernhutters (of Herrnhuter in het Duits) genoemd. Halverwege de 18^e eeuw trok een groep Hernhutters naar Nederland waar zij zich mochten vestigen op het terreinen die voor Slot Zeist lagen. De komst naar Nederland hing samen met het evangelisatiewerk van de Hernhutters. Ze zagen het als een belangrijke opdracht om het evangelie over de gehele wereld te verspreiden. Nederland vormde voor hen een ideale vestigingsplaats en uitvalsbasis, want er heerste hier relatief veel godsdienstvrijheid en de Nederlanders hadden veel overzeese handelsposten en koloniale gebieden.[1]

Het eerste gebouw in Zeist was vooral een thuisbasis voor zendelingen die de wereld rondreisden. Later verrezen er meer gebouwen en werd er een grote gemeenschap gesticht met eigen huizen, werkplaatsen, winkels, een school en een kerk. Zo werd Zeist het centrum van de Hernhutters (de Evangelische Broedergemeente) in Nederland. De gebouwen van de Hernhutters rondom het Broederplein en het Zusterplein bieden nog steeds een prachtige aanblik en zijn, in combinatie met Slot Zeist, een belangrijke toeristische attractie.

 

De Hernhutter ster

De eerste Hernhutter sterren werden in de eerste helft van de 19^e eeuw gemaakt, bijna 200 jaar geleden. Leerlingen op een school van de Evangelische Broedergemeente in Duitsland hadden het vaak moeilijk, omdat ze hun ouders heel weinig zagen. Veel Hernhutter-ouders waren in andere streken, of zelf anders landen actief als zendeling. Juist in de winter, in de aanloop naar Kerst, hadden de kinderen last van heimwee. Een van de docenten, een wiskundige, kwam op het idee om sterren van papier te gaan maken. De ster verwees in de tijd van advent en Kerst natuurlijk naar de ster van Bethlehem. De docent had verschillende modellen gemaakt die de kinderen moesten namaken. Dat zorgde niet alleen voor wat afleiding, maar zo konden de leerlingen ook leren werken met geometrische figuren. De meest complexe ster vormde de basis voor de huidige Hernhutter sterren. Deze ster heeft 26 punten die bevestigd moesten worden op een kern met 18 vierkante en 8 driehoekige vlakken. Een hele klus dus.

Dat het in elkaar zetten van de ster de nodige behendigheid vergt hebben we thuis ook gemerkt toen we tijdens ons eerste kerstdiner in Zeist al onze (schoon-)kinderen een Hernhutter-ster cadeau gaven. Tussen twee gangen door werd driftig geknutseld en er ontstond een soort wedstrijd wie de ster het eerste in elkaar kon zetten. Onze handige schoondochter won die wedstrijd met glans.

Zo is de binnen de Evangelische Broedergemeente de traditie ontstaan om in de aanloop naar Kerst Hernhutter sterren te maken en op te hangen. En die traditie duurt tot op de dag van vandaag. Alleen worden de sterren nu niet meer door kinderen gemaakt, maar in een grote werkplaats in de Duitse plaats Herrnhut.

Heimwee

De Hernhutter ster is dus in eerste aanleg ontstaan als middel om de heimwee te verdrijven. Heimwee is net als Hernhutter een woord met Duitse wortels. En ook een toepasselijk woord in de aanloop naar Kerst. Verlangen we juist in december niet allemaal naar thuis en samenzijn?

 

Geraadpleegde bronnen:

https://www.herrnhuter-sterne.de/en/Entstehungsgeschichte.html

https://historiek.net/evangelische-broedergemeente-en-de-hernhutters/131334/

https://www.herrnhuter-sterne.de/en/

https://de.wikipedia.org/wiki/Herrnhuter_Stern

 

[1] Hernhutters waren van oudsher ook heel actief in Suriname. De Broedergemeente is onder Surinamers nog steeds een begrip.

Op 25 november 1975 werd Suriname onafhankelijk. Precies 50 jaar geleden. Deze bijzondere verjaardag wordt natuurlijk uitgebreid en uitbundig in Suriname zelf gevierd. Ook in Nederland wordt op meerdere manieren stilgestaan bij deze mijlpaal. Zo is de tentoonstelling ‘Wi Sranan, Surinaamse kunst in beweging’ in het Amstelveense Cobra Museum speciaal opgezet om dit historische moment te markeren.

Oud-collega Maikel Deekman, zelf een van de deelnemende kunstenaars, nodigde me uit voor de opening van deze tentoonstelling op 7 november j.l.  Het was een feestelijk gebeuren met inspirerende toespraken, plechtige rituelen, live muziek en natuurlijk lekkere Surinaamse hapjes en drankjes.

De tentoonstelling bevat werk van ruim 20 Surinaamse kunstenaars en biedt daarmee een mooi en gevarieerd beeld van hedendaagse Surinaamse kunst. Er zijn schilderijen, foto’s, kleding-ontwerpen en installaties te zien. De materialen variëren van textiel, epoxy en hout tot keramiek en alledaagse gebruiksvoorwerpen. De grote diversiteit van de tentoonstelling weerspiegelt de veelkleurigheid van de Surinaamse samenleving zelf. In veel van de kunstuitingen werken oude tradities door. Dat zegt veel over het zelfbewustzijn en de trots van de makers.

Een paar weken na de opening ben ik met Maikel nog een keer naar de tentoonstelling gegaan. Dit keer met een groepje oud-collega’s. Maikel leidde ons rond en bracht ons ook in contact met een paar andere exposanten. Dankzij hun verhalen en toelichtingen kwam de tentoonstelling nog meer tot leven. Zij maakten ons duidelijk dat voor hen onafhankelijkheid niet alleen vrijheid van overheersing betekent (‘free from’), maar ook vrijheid om je eigen identiteit te vieren en je eigen keuzes te maken (‘free to’). Een mooie verbinding tussen herkomst en toekomst.

Na afloop merkte ik dat niet alleen de beelden en de verhalen van deze tentoonstelling bij me bleven hangen. Er drong ook een meer omvattend besef bij me door: deze tentoonstelling ademt energie, verbinding, frisheid, hoop, diversiteit, perspectief. Wat een les voor Nederland, waar zoveel wordt geklaagd en gesomberd, waar velen zich willen terugtrekken achter deuren en grenzen. Tegen die mensen zou ik willen zeggen: ga naar Wi Sranan in het Cobra Museum. Daar knap je enorm van op.

 

(Reageren op mijn blogs kan helaas niet meer via de reactie-functie. Deze heb ik afgesloten vanwege de vele spam-berichten. Reacties via LinkedIn zijn zeer welkom!)

Deze maand is het dertig jaar geleden dat mijn eerste boek uitkwam. In tegenstelling tot de boeken die ik daarna nog heb geschreven ging deze eersteling niet over Communicatie (mijn vakgebied als HBO-docent) of de Europese Unie (jarenlang een onderzoeksobject waarover ik uiteindelijk ook een proefschrift schreef). Nee, mijn eerste boek was een kinderboek.

Ik was destijds als jonge vader begonnen om voor iedere verjaardag van mijn kinderen een paar gedichten te schrijven en daar een mini-boekje van te maken. Met vier kinderen heb je dan na een paar jaar een flinke verzameling versjes. Op een dag nam een van mijn kinderen zijn pas gekregen boekje mee naar school. Zijn juf reageerde heel enthousiast en vroeg of ik nog meer van die gedichtjes had. Voor haar heb ik toen een grotere bundel gemaakt die al gauw werd gekopieerd en rondgedeeld op school.

Een goede vriend[1] van ons, schilder/tekenaar en grafisch ontwerper, hoorde van mijn vrouw hierover en bood aan om tekeningen bij de versjes te maken. Dat was een schot in de roos. Zijn tekeningen waren zo fris en aansprekend dat we de stap durfden te wagen om ons werk naar een aantal uitgeverijen te sturen. Uiteindelijk hapte een uitgeverij toe en een half jaar later ontvingen we trots en blij de eerste exemplaren van ons boek. Het was fijn om te zien hoe het boekje in de kring van familie, vrienden en collega’s werd ontvangen en gewaardeerd. Ook bij ons thuis werd het jarenlang met plezier (voor-)gelezen.

Maar buiten die kring werd het boek geen groot succes, helaas. Sterker nog, de uitgever meldde mij na twee jaar dat het boek naar de ramsj zou gaan en dat ik voor een klein prijsje nog een partij kon kopen. Ik heb toen nog twee dozen gekocht. Daar heb ik geen spijt van gehad. Door de jaren heen heb ik veel mensen in mijn omgeving een boekje cadeau kunnen doen bij de geboorte van een kind of een verjaardag.

Nu, dertig jaar later en een generatie verder, maken mijn kleinkinderen kennis met mijn gedichten en versjes. Sommige teksten passen minder goed bij deze tijd (er is één versje waarin een Zwarte Piet voorkomt, en een kort rijmpje over een Eskimo). De meeste versjes hebben, gezien de reacties die ik krijg, de tand des tijds goed doorstaan. Het is heerlijk om met mijn kleinkinderen dit boek te lezen en nog mooier om te horen dat ze bepaalde versjes uit hun hoofd kennen.

Geen wonder dus, dat mijn eerste boek ook mijn dierbaarste is. En wie weet waar mijn kleinkinderen me nog toe aanzetten. Ik schrijf graag voor klein publiek.

 

[1] De goede vriend die het boek illustreerde is Onno Helle. Onno werd een paar jaar na de publicatie van ons boek ernstig ziek. Hij overleed in 2000. Inmiddels ook al weer 25 jaar geleden. Door zijn vroege overlijden is ons boek mij extra dierbaar.

 

Tijdens onze recente vakantie zat ik te broeden op een goed onderwerp voor mijn nieuwste blog. Misschien iets schrijven over het reizen door Europa met een elektrische auto, wat we voor het eerst hebben gedaan (en hoe dat enorm is meegevallen). Of vertellen waarom ik het weer zo fijn vond om een paar dagen in Salzburg te zijn (een van mijn favoriete steden in Europa). Of over het grote verschil tussen de Italiaanse en Franse keuken. Maar al deze onderwerpen vielen weg toen we begin vorig week weer thuis kwamen. Het grimmige politieke en maatschappelijke klimaat in Nederland viel als een gure, loodgrijze deken over ons heen.

De eerst dag thuis was het Prinsjesdag, daarna volgden twee dagen van Algemene Politieke Beschouwingen en de week werd afgesloten met die vreselijke demonstratie in Den Haag.

In de Tweede Kamer klonken openlijk stemmen vol discriminatie, moslimhaat en oorlogstaal. En er werd een bizarre antifa-motie aangenomen. Ongekend en zeer verontrustend. Een paar dagen laten volgde ‘de straat’ met NSB-vlaggen, spreekkoren tegen asielzoekers en joden, geweld tegen  politiemensen en journalisten, en een aanval op het partijkantoor van D66. Een orgie van extreem-rechtse kwaadwilligheid. In mijn ogen geen eenmalige of onverwachte explosie, maar het resultaat van een ontwikkeling die al jarenlang aan de gang is.

De media staan nu vol met analyses die verklaringen bieden, inzicht geven, verbanden leggen. Dat alles hoef ik op deze plaats niet te herhalen. In plaats daarvan wil ik een gedicht delen dat mij aanspreekt in deze verontrustende tijden. Een gedicht dat aanspoort om op te staan tegen haat, lafheid, discriminatie en geweld.

Het gedicht is geschreven door Coert Poort (1922-2004).[1]

MENSEN GEVRAAGD

Mensen gevraagd om de vrede te leren
Waar geweld door de eeuwen model heeft gestaan.
Mensen gevraagd die de wegen markeren
Waarop alles wat leven heeft verder kan gaan.

Mensen gevraagd om de noodklok te luiden
En om tegen de waanzin de straat op te gaan.
Mensen gevraagd om de tekens te duiden
Die alleen nog moedwillig zijn mis te verstaan.

Mensen gevraagd om hun nek uit te steken
Voor een andere tijd en een nieuwe moraal.
Mensen om ijzer met handen te breken
Ook al lijkt het ondoenlijk en paradoxaal.

Mensen gevraagd die in naam van de vrede
Voor behoud van de aarde en al wat daar leeft.
Wapens ook zelf tot een ploeg willen smeden
Voor een oogst die aan allen weer overvloed geeft.

Mensen gevraagd. Er worden mensen gevraagd.
Dringend mensen gevraagd.
Mensen te midden van mensen gevraag

 

 

[1] Coert Poort en zijn vrouw Joan waren goede vrienden van mijn ouders. In mijn jeugdjaren was hij voor mij gewoon ‘Oom Coert’. Pas op latere leeftijd ben ik zijn gedichten gaan lezen. Informatie over Coert Poort is o.a. te vinden via de volgende link:  https://www.dbnl.org/auteurs/auteur.php?id=poor001

De afbeelding bovenaan de tekst laat werk van Pablo Picasso zien in Chateau de Vallauris

 

Mijn vorige blog ging over voornamen van meisjes en jongens die in mijn jeugd gangbaar waren, maar tegenwoordig niet meer op geboortekaartjes te vinden zijn. https://phaestus.nl/phaestus.nl/?p=3146

Dit verhaal gaat weer over namen, maar dan over achternamen. En wel die van de voetballers in de eredivisie spelen. Ik heb van hun achternamen een eigentijds leesplankje gemaakt. Zomaar, omdat het zomer is. Dit keer dus geen gewichtig vraagstuk, geen poëzie en ook geen verhaal over Zeist, maar gewoon even een luchtig tijdverdrijf waarvan ik het resultaat graag deel.

 

Toen ik een jaar of 12 was spaarde ik voetbalplaatjes. Die knipte ik trouw elke week uit het voetbaltijdschrift 1-0. Netjes langs de stippellijntjes om ze daarna zelf met lijm in een verzamelmap te plakken. Op die manier leerde ik de namen van alle voetballers in de eredivisie goed kennen. Aad Mansveld, Epi Drost, Heinz Stuy en vele anderen.

Tegenwoordig is mijn belangstelling voor de eredivisie flink afgenomen. Ik hoop van oudsher dat mijn favoriete club Ajax het goed doet, maar namen en rugnummers ken ik nauwelijks meer.

Bij de start van dit nieuwe voetbalseizoen, twee weken geleden, zag ik op een site een overzicht van alle spelers van de 18 eredivisieclubs. Ik speurde de lijsten af om te zien hoeveel namen ik kende. Dat waren er bar weinig. Mijn actuele voetbalkennis is niet meer wat het geweest is.

Maar dankzij al die namen kreeg ik een ingeving. Een wat vreemde inval weliswaar, maar toch. Ik vroeg me af of het mogelijk zou zijn om naar het bekende voorbeeld van Aap-Noot-Mies een nieuw leesplankje te maken met de achternamen van voetballers uit de huidige eredivisie.

Ik ben flink gaan puzzelen. Na een paar uur passen en meten en knippen en plakken had ik een compleet geheel. Met één vreemde eend in de bijt. Zoek zelf maar.

Mijn oma heette Bartje en mijn moeders naam was Johanna (roepnaam Joop; later veranderde ze dat in Hanna). Mijn vrouw heet Marja. Mijn dochters heten Lisa en Lotte en mijn kleindochters Nina, Jinte, Mae en Tuto[1].

Voornamen zijn vaak tijdgebonden. Elke generatie heeft bepaalde voornamen die je in latere generaties minder vaak of zelfs helemaal niet meer tegenkomt. Zo zijn Johan en Karin niet meer in de mode. Tegenwoordig zijn meisjesnamen als Yara, Zoë, Tess, Elin en Luna erg populair. En bij jongens zijn dat Liam, Sem, Luca en Finn. Allemaal namen die vroeger niet of nauwelijks voorkwamen.

Voornamen zijn niet alleen gekoppeld aan de tijd waarin ze worden gegeven, maar ook aan culturen, regio’s en landen. Door de komst van vele nieuwe Nederlanders is ook het arsenaal voornamen enorm uitgebreid. Ik heb dat als docent door de jaren heen gemerkt. Er vond niet alleen een verschuiving plaats in Nederlandse voornamen (van Arie naar Patrick en van Yvonne naar Destiny), maar er kwamen ook voornamen uit alle hoeken van de wereld bij: Fouad, Sharelle, Semra, Trang, Tomasz en Felicia, om er een paar te noemen.

Door het geven van moderne, trendy namen en door de toegenomen culturele diversiteit komt het nog maar weinig voor dat kinderen namen krijgen die in mijn jeugd veel te horen waren. Hierdoor verdwijnen langzamerhand de namen uit mijn jeugd. Daar wil ik niet sentimenteel over doen, maar laten we ze niet vergeten. Namen zijn ook een vorm van immaterieel erfgoed. Ze vertellen ons iets over de tijd waarin kinderen zijn geboren en opgegroeid. Voor mij zijn dat de jaren ’50 en ’60.

Als ode en herinnering heb ik twee sonnetten met voornamen uit mijn jeugd geschreven. Een met meisjesnamen en een met jongensnamen.

 

MEISJES

Gerda, Linda, Marja, Betty

Wendy, Karin, Inge, Hetty

Fien, Miranda, Petra, Mieke

Elly, Wilma, Judith, Lieke

 

Liesbeth, Sandra, Joke, Astrid

Jet, Yvonne, Anja, Ingrid

Mirjam, Carla, Vera, Lida

Ellen, Ans, Anita, Ida

 

Marjolein, Nicole, Anneke

Marion, Annette, Christine

 

Angelique, Lisette, Janneke

Willemijn, Johanna, Martine

 

Madelon, Amanda, Hanneke

Annelies, Jolanda, Jantine

 

JONGENS

Gerrit, Jan, Cor, Hans

Johan, Rob, Jaap, Frans

Peter, Leen, Ruud, Geert

Erik, Piet, Klaas, Tjeerd

 

Edwin, Henk, Dirk, Bert

Nico, Frank, Koos, Gert

Wouter, Lex, Paul, Wim

Evert, Ad, Tom, Pim

 

Arjen, Guus, Bart, Ron

Harry, Job, Harm, Ed

 

Benno, Rik, Aart, Ton

Harmen, Wil, Joop, Fred

 

Karel, Rein, Kees, John

Jacob, Gijs, Roel, Ted

 

 

[1] Tuto is de roepnaam van onze op Bali geboren kleindochter. Haar volledige naam is Ni Putu Tori Rosalie.