Als poëzieliefhebber ben ik geïnteresseerd in allerlei soorten gedichten: sonnetten, haiku’s, spoken word, kinderversjes, experimentele gedichten, nonsensrijm, noem maar op. Er liggen bij mij thuis altijd dichtbundels binnen handbereik; op dit moment De dichter en de duivel van Lieke Marsman en de Collected Poems van Emily Dickinson.
Maar mijn liefde voor poëzie beperkt zich niet tot papier. Ik ben ook erg gecharmeerd van gedichten in het openbaar. Op gevels van gebouwen, op plaquettes, langs een fietsroute, bij monumenten of zo maar middenin de natuur. Ik heb inmiddels een verzameling van circa 75 foto’s van ‘publieke poëzie’. Ik ben zo’n 17 jaar geleden daarmee begonnen toen onze jongste dochter voor school een profiel-weekstuk ging maken over uitingen van poëzie in de openbaarheid. We zijn toen een paar keer samen op stap gegaan om dergelijke gedichten op te sporen, te beschrijven en te fotograferen. Dat was niet alleen heel gezellig, maar ook inspirerend.
Vanaf die tijd ben ik ook voor mezelf openbare gedichten gaan fotograferen. Niet heel doelgericht (ik hoef er zelf geen werkstuk van te maken), maar gewoon daar waar ik ze tegenkom. En dan helpt het dat ik net als iedereen altijd een mobieltje bij de hand heb.
Openbare gedichten staan meestal op gevels van gebouwen. Vaak op een willekeurige plek, maar soms ook op een locatie die een directe relatie heeft met de inhoud van het gedicht. In enkele steden kun je zelfs een gedichtenroute volgen die je langs tal van gevel-gedichten voert (bijv. Leiden, Middelburg, Leeuwarden).
Mijn persoonlijke favorieten staan niet op gevels van gebouwen, maar hebben een andere, meer bijzondere vorm. Dit is mijn top 6
- Merck toch hoe sterck (Valerius), in Bergen op Zoom https://nl.wikipedia.org/wiki/Merck_toch_hoe_sterck_(lied)
Op het Beursplein in Bergen op Zoom zijn de beginregels van dit bekende geuzenlied van Valérius te vinden. Niet op een gevel, maar op een groot metalen frame dat rondom het plein is geplaatst. Boven de woorden is ook de melodie in noten weergegeven.
- Twee poorten (Constantijn Huijgens), in Den Hoorn, Texel Tijdens een vakantie op Texel zag ik naast een huis twee mooie, donkergroene deuren waarmee de oprit werd afgesloten. Ze trokken mijn aandacht, omdat er een tekst op stond. Ik liep er naartoe en trof toen deze mooie, passende tekst van Constantijn Huygens aan:
‘Twee poorten zeggen meer, onthaal ik vriend of gast
Dan is ’t niet door één deur, ’t is door twee open deuren
De ruime ingang toont wat binnen zal gebeuren
en dat mijn vrienden op mijn brood en op mijn wijn
niet half, niet heel, niet één, maar twee maal welkom zijn’.
- Geen land maar water (Gerrit Krol), in Oosterhout https://straatpoezie.nl/gedicht/geen-land-maar-water/
Dit is een gedicht in de vorm van een boom. De takken van de boom bestaan uit woorden ie samen een gedicht vormen.
‘Geen land maar water
geen water maar land
land dat op water drijft
vlak land derhalve
twee kanalen die elkaar snijden
liggen in hetzelfde vlak
land waarin gesneden wordt
water waarin gesneden wordt
vaarwater’
Deze tekstboom stond eerst in Groningen, als onderdeel van een kunstproject, maar is later in het Brabantse Oosterhout neergezet. Ik weet niet waarom het is verhuisd.
- De hemel (Jan Merx), in Hoorn https://www.artatsite.com/Nederland/details/Merx-Jan-Gedicht-De-Hemel-Binnenluiendijk-ABC-Hoorn-ArtAtSite.html
In Hoorn kwam ik een keer volkomen toevallig dit gedicht tegen. Op het water; een drijvend gedicht. Ik herkende het aanvankelijk niet als een gedicht, maar dacht dat het stapsteentjes in het water waren. Een bordje aan de waterrand gaf gelukkig tekst en uitleg.
‘D E L I E F D E B E Z I T
D E T I J D D E
T I J D I S G E E N W E R
K E L I J K H E I D
D E W E R K E L I J K H E I D
B E S T A A T A L L E E N I
N D E D R O O M
D E D R O O M V A N D O O
D E N G E N O T V E R T E
L T H E T G E L U K
H E T G E L U K L E E F
T I N D E L I E F D E
D E L I E F D E O N
S T E R F E L I J K M A A K T
H E T L E V E N G E L U K
K I G V E R G A N K E L I J K’
- Stenen gedicht (Gerrit Kouwenaar), in Amsterdam https://straatpoezie.nl/gedicht/stenen-gedicht-2/ Gemaakt voor het Batavia-gebouw, een nieuwbouwproject bij de Panamalaan in Amsterdam. In een ontwerp van Kees Nieuwenhuijzen is door een patroon van inspringende bakstenen het ‘stenen gedicht’ van Kouwenaar weergegeven. Een prachtige combinatie van literatuur en architectuur. En ook een eerbetoon aan de rijke historie van de locatie; en inmiddels ook aan Gerrit Kouwenaar.
‘Ik lig als een schip op de rede
van een stad die eeuwen bestaat
ik ben vastgelegd aan een heden
maar draag een verleden naam
ik huis hier tussen mijn muren
zoals mensen binnen hun huid
ruimte kijkt uit door mijn ramen
ik ben voor de mensen gebouwd’
- Letters van Utrecht (diverse dichters), in Utrecht. https://www.delettersvanutrecht.nl/
Ik kocht een keer via Marktplaats een schaakbord-tafel van iemand die steenhouwer is. Hij vertelde mij het verhaal over de Letters van Utrecht. Dit is wat mij betreft het meest bijzondere openbare gedicht. Langs de Oude Gracht ontstaat letter voor letter een eeuwigdurend gedicht. Iedere zaterdag houwt een steenhouwer tussen 13.00 en 14:00 uur ter plekke de volgende letter. Letters worden woorden en woorden worden zinnen. Steeds komen er nieuwe letters bij. De teller staat nu op 1384 stenen. De tekst van het gedicht wordt in estafette-vorm aangeleverd door dichters die elk circa 3 regels aan het geheel toevoegen. Mensen kunnen een letter-steen doneren en aan iets of iemand opdragen. Zo kunnen mensen letterlijk bijdragen en de verdere ontwikkeling van dit gedicht en bovendien iemand in het zonnetje zetten. Ik vind het een mooi gegeven dat dit gedicht zich door de tijd steeds verder zal ontwikkelen. En ook dat het door meerdere mensen wordt geschreven en gerealiseerd.
Ik ben blij met al die openbare uitingen van poëzie. Juist door de mooie combinaties van taal, vorm en omgeving. Als je er eenmaal op gaat letten, zie je er steeds meer. Of zoals K. Schippers al zo mooi zei:
‘als je goed om
je heen kijkt
zie je dat alles
gekleurd is’.